Byddwn yn colli’n fawr ein cydweithiwr a’n ffrind annwyl Billy Hardy. Bu farw’n dawel wedi’i amgylchynu a’i garu gan deulu a ffrindiau. Rydym yn galaru’n fawr, ond mae ein bywydau wedi’u cyfoethogi a’n calonnau’n llawnach am fod wedi ei adnabod, wedi gweithio ac wedi sgwrsio ag ef.

Arhosodd Billy yn weithgar, yn edrych ymlaen at y dyfodol ac yn llawn hwyliau da yn ei fisoedd olaf. Parhaodd i weithio'n galed i ddychmygu gwaddol gydag eraill sef y Ganolfan ar gyfer Astudiaethau Systemig.

Dechreuodd Billy ei yrfa fel nyrs iechyd meddwl yng Nglasgow. Symudodd i Guernsey ym 1982 lle bu'n gweithio fel nyrs iechyd meddwl cyn iddo ddod i fyw yng Nghymru ym 1984. Bu'n gweithio yn y Barri ac fel nyrs iechyd meddwl ac fel rheolwr. Hyfforddodd yn y Sefydliad Teulu yn y 1990au wrth addysgu ym Mhrifysgol Abertawe ar y rhaglenni nyrsio yno. Ymunodd â thîm y Sefydliad Teulu ym 1999 a chwaraeodd ran allweddol, yn fuan wedyn, wrth negodi'r symudiad llwyddiannus o fod yn brosiect Bernardo i ddod yn rhan o Brifysgol Morganwg yn 2000 (a ddaeth yn Brifysgol De Cymru yn ddiweddarach).

Dros yr 20 mlynedd nesaf, helpodd Billy i ddatblygu, addysgu ac esblygu'r gyfres o gyrsiau yn Sefydliad y Teulu. Bu'n ymwneud â llawer o brosiectau a sefydliadau eraill yn ystod ei gyfnod yno - yn lleol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol, ac elwodd llawer o brosiectau a sefydliadau o'i ddoethineb a'i angerdd dros 'ddad-batholegeiddio' ar gyfer arferion cymunedol a chyd-destunau dysgu perthynol. Ymgorfforodd ethos dysgu cymdeithasol. Roedd yn ymgynghorydd, goruchwyliwr, athro a hyfforddwr ysbrydoledig, mewn sawl cyd-destun.

Yn 2020, gwahanodd Sefydliad y Teulu oddi wrth y Brifysgol a daeth yn brosiect o fewn y Ganolfan Astudiaethau Systemig newydd ei ffurfio - syniad Billy. Ei obaith ar gyfer y Ganolfan (CSS) - a rennir gan ei gydweithwyr - oedd y byddai'n parhau i fod yn "gartref" i Sefydliad y Teulu ac yn tyfu allan i ysbrydoli a chefnogi prosiectau cymunedol eraill. Sefydlodd Billy a Leah CSS fel Cwmni Buddiant Cymunedol (nid er elw) am y rheswm hwnnw.

Bydd llawer o bobl yn cofio Billy fel hyrwyddwr arferion perthynas ac yn eiriolwr dros yr effaith y gall y ffordd hon o fod ei chael ar iechyd meddwl a lles. Weithiau byddai'n cyfeirio ato'i hun fel "Systemig Firestarter" - a oedd wrth ei fodd yn creu a chynnal gwreichion dychymyg mewn eraill. Mae'n debyg y bydd yn cael ei gofio fel rhywun a gredai ym mhotensial pobl i fod y gorau ohonynt eu hunain. Roedd yn athro, mentor a therapydd anhygoel. Roedd ei gynhesrwydd, ei greadigrwydd a'i hiwmor da yn heintus. Mae'n cael ei gydnabod yn briodol am drawsnewid bywydau llawer. Rydym yn ei golli'n fawr - a byddwn yn parhau i ddatblygu ei etifeddiaeth.

Darllenwch gerdd Billy o'r enw In The Clearing fel y'i gwelwyd ar y cyfnodolyn ar-lein Murmurations ac isod mae cyfres podlediad lle mae Billy a Keiran yn sgwrsio.